Διδακτική ενότητα 2

Τίτλος

Γλωσσικές διαταραχές και Μαθησιακές Δυσκολίες

Με τον όρο μαθησιακές δυσκολίες αναφερόμαστε σε αναπτυξιακές διαταραχές, οι οποίες εμφανίζονται συχνά στο σχολικό περιβάλλον ως <<ειδική>> μαθησιακή δυσκολία στην ανάγνωση, στη γραφή και στα μαθηματικά Στην Ελλάδα ο όρος ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του '80 (Τζουριάδου, 1979, Πόρποδας, 1981). Οι πρώτες ενδείξεις μαθησιακών δυσκολιών φαίνονται στην προσχολική ακόμα ηλικία και παραμένουν στην εφηβική και ενήλικη ζωή των ατόμων, γι' αυτόν το λόγο και χαρακτηρίζονται ως "δυσκολίες ζωής''.(Silver, 1987). Η εκδήλωσή τους συνδέεται με τη σχολική μάθηση και μπορούμε να τις αξιολογήσουμε μόνο στην περίπτωση που οι μαθητές έχουν αρχίσει την τυπική τους φοίτηση στο σχολικό περιβάλλον (Τζουριάδου, 2011). Στην περίπτωση των μαθησιακών δυσκολιών προκύπτει ασυμβατότητα ανάμεσα στις ικανότητες και στην επίδοση, ανάμεσα στη νοημοσύνη και στην επίδοση. Οι ίδιες τόσο ως επιστημονική έννοια όσο και ως περίπτωση εκπαιδευτικής πολιτικής, αποτελούν ένα πεδίο αδιευκρίνιστο έως και σήμερα. Η αντιμετώπισή τους βασίζεται στην αξιολόγηση, ενώ είναι βέβαιο πως οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες έχουν ανάγκη όχι απλώς από ειδική αγωγή, αλλά και από εξειδικευμένα προγράμματα, τα οποία έχουν τη βάση τους στην καλλιέργεια των διεργασιών σκέψης και της μεταγνωστικής τους ικανότητας, ενώ ταυτόχρονα βοηθούν τους μαθητές να καλλιεργήσουν της στρατηγικές εκείνες, οι οποίες θα τους καταστούν χρήσιμες προκειμένου να βελτιώσουν τις ελλείψεις τους. Το πεδίο των μαθησιακών δυσκολιών είναι ευρύ και εμπεριέχει ελλείμματα των μαθητών σε διάφορους τομείς, τους οποίους θα εξετάσουμε. Μια από τις προκλήσεις της εκπαίδευσης είναι η ανίχνευση και η αποτελεσματική διαχείριση και αντιμετώπιση των δυσκολιών μάθησης που οφείλονται στις γλωσσικές διαταραχές. Η σύγχρονη έρευνα και η επιστημονική γνώση έδειξαν ότι οι δυσκολίες στην ανάγνωση, την έκφραση, τη γραφή, την επικοινωνία που συχνά αποδίδονταν στην έλλειψη κινήτρων και ενδιαφέροντος των παιδιών οφείλονταν σε διαταραχές της γλωσσικής ανάπτυξης. Ο έγκαιρος εντοπισμός των δυσκολιών μάθησης μπορεί να οδηγήσει στην έγκαιρη αντιμετώπιση που θα εξασφαλίσει μια καλύτερη προσαρμογή των παιδιών με γλωσσικές διαταραχές τόσο στο σχολικό όσο και στο ευρύτερο κοινωνικό τους περιβάλλον. Οι γλωσσικές διαταραχές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δυσκολιών μάθησης με πολυπαραγοντική αιτιολογία. Στην παρούσα ενότητα θα προσεγγιστούν οι κυριότεροι τύποι των γλωσσικών διαταραχών, η πιθανή τους αιτιολογία, η αναπτυξιακή πορεία των παιδιών με την εκάστοτε διαταραχή και θα παρουσιαστούν ενδεικτικοί τρόποι αντιμετώπισης. Συγκεκριμένα θα παρουσιαστούν οι βασικές θεωρήσεις της τυπικής γλωσσικής ανάπτυξης, οι διαταραχές της επικοινωνίας, οι φωνολογικές διαταραχές και οι διαταραχές μάθησης (ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, γενικές μαθησιακές δυσκολίες). Για κάθε ένα από τους τύπους των γλωσσικών διαταραχών θα παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο καθώς επίσης θα παρατίθεται προτεινόμενη βιβλιογραφία για περαιτέρω διερεύνηση. Οι διδακτικοί στόχοι της ενότητας είναι η απόκτηση των βασικών γνώσεων του είδους, της πιθανής αιτιολογίας, της αναπτυξιακής πορείας και των τρόπων αντιμετώπισης των γλωσσικών διαταραχών ώστε να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία των κατάλληλων εκπαιδευτικών ευκαιριών για τα παιδιά με γλωσσικές δυσκολίες καθώς και η εξοικείωση με τη σχετική ορολογία και τη βιβλιογραφία.